जब धर्म हिँड्छ
महाभारतदेखि बुद्धमार्ग हुँदै अमेरिकाको शान्ति यात्रासम्म
संसार आज धेरै अघि बढिसक्यो।
प्रविधि, शक्ति, गति—सबैमा।
तर एउटा कुरा अझै अधुरै छ—शान्ति।
सायद त्यसैले होला, हजारौँ वर्ष पुराना कथाहरू आज पनि हामीसँग बोलिरहेकै छन्। कहिले महाभारतको कथामा, कहिले बुद्धको मौन यात्रामा, र आज—अमेरिकाको सडकमा हिँडिरहेको शान्ति यात्रामा।
महाभारतको एउटा सानो तर गहिरो कथा
महाभारत पढ्ने वा सुन्ने जो कोहीलाई युधिष्ठिरको अन्तिम यात्राको कथा छोइरहन्छ।
राज्य त्यागेपछि, युधिष्ठिर हिमालयतर्फ स्वर्गारोहणको यात्रामा निस्कन्छन्। द्रौपदी र चारै भाइ साथमा हुन्छन्। कठिन यात्रामा एक–एक गरी सबै खस्छन्। अन्ततः केवल युधिष्ठिर बाँकी रहन्छन्।
तर उनी एक्ला हुँदैनन्।
उनको साथमा एउटा कुकुर हिँडिरहेको हुन्छ।
स्वर्गको ढोकामा पुग्दा देवताले कुकुरलाई भित्र लैजान नमिल्ने भन्छन्। युधिष्ठिरले स्पष्ट भन्छन्—
“यदि यो कुकुर जान पाउँदैन भने, म पनि जान्न।”
त्यही क्षण कुकुर धर्मराज स्वयं भएको खुलासा हुन्छ। युधिष्ठिरको परीक्षा सकिन्छ।
यो कथा स्वर्गको होइन।
यो कथा मानवताको छनोट को हो।
बुद्धको मार्ग: बोल्ने होइन, हिँड्ने शान्ति
भगवान बुद्धले पनि शान्ति भाषणबाट होइन, यात्राबाट सिकाए।
राजमहल त्यागे।
एक्लै हिँडे।
वन, गाउँ, नदी, पहाड पार गरे।
बुद्धले कहिल्यै युद्धको विरुद्ध नारा लगाएनन्।
उनले केवल देखाए—करुणा, अहिंसा र जागरणको बाटो।
बुद्धको शान्ति आन्दोलन होइन,
जीवन पद्धति थियो।
आजको संसार: फेरि त्यही पाठ
केही महिनादेखि अमेरिकामा एउटा अनौठो तर गहिरो घटना भइरहेछ।
१९ जना भियतनामी बौद्ध भिक्षुहरू टेक्ससबाट वासिङ्टन डी.सी. सम्म करिब ३७०० किलोमिटर पैदल यात्रा गरिरहेका छन्।
न कुनै राजनीतिक माग।
न कुनै नारा।
न कुनै प्रदर्शन।
उनीहरू शान्तिका लागि हिँडिरहेका छन्।
यो यात्रा सजिलो छैन।
हिउँ, वर्षा, राजमार्गको जोखिम, थकान—सबै छ।
एक दुर्घटनामा भिक्षुहरू गम्भीर घाइते पनि भए। तर यात्रा रोकिएन।
किनभने शान्ति सजिलो हुँदैन।
आलोक: आजको धर्म कुकुर
यस यात्रामा सबैभन्दा मौन तर सबैभन्दा शक्तिशाली पात्र एउटा कुकुर हो—आलोक।
आलोक कुनै तालिमप्राप्त कुकुर होइन।
तीन वर्षअघि भारतमा भिक्षुहरूको शान्ति यात्रामा आफैँ पछि लागेको कुकुर हो।
दुर्घटनामा घाइते हुँदा पनि, चोट बोकेर हिँडिरह्यो।
आज अमेरिकाको सडकमा पनि ऊ साथमै छ।
केही दिनअघि खुट्टाको सानो अपरेशन भयो।
निकै पीडा थियो।
तर ऊ फेरि यात्रामा फर्कियो।
महाभारतको धर्म कुकुर जस्तै—
निस्वार्थ।
मौन।
अडिग।
अतीत र वर्तमान किन जोडिन्छ?
महाभारत, बुद्ध र आजको शान्ति यात्रा—तीनै फरक समयका कथा हुन्।
तर सन्देश एउटै छ।
धर्म भनेको शक्तिशाली हुनु होइन।
धर्म भनेको कमजोरलाई नछोड्नु हो।
आजको संसार किन अशान्त छ?
किनभने हामी लक्ष्यमा पुग्न हतारिन्छौँ,
तर बाटोमा को छुट्दैछ भनेर फर्केर हेर्दैनौँ।
शान्ति किन आवश्यक छ आज?
युद्धले कुनै समस्या समाधान गरेको इतिहास छैन।
घृणाले कहिल्यै भविष्य बनाएको छैन।
आज हामीलाई बुद्धको मौन साहस चाहिन्छ।
युधिष्ठिरको अडान चाहिन्छ।
आलोकको निस्वार्थ साथ चाहिन्छ।
शान्ति कुनै देशको एजेन्डा होइन।
शान्ति कुनै धर्मको सम्पत्ति होइन।
शान्ति मानवताको साझा जिम्मेवारी हो।
मेरो व्यक्तिगत अनुभूति
धेरै सांस्कृतिक कार्यक्रम, सम्मेलन र उत्सवमा सहभागी भएको छु।
तर साँचो शान्ति त्यहाँ देखिन्छ, जहाँ कुनै प्रचार हुँदैन।
शान्ति त्यहाँ देखिन्छ—
जब कसैले घाइते कुकुरलाई पनि छोड्दैन।
जब कसैले हजारौँ किलोमिटर हिँडेर पनि मौन बस्छ।
जब कुनै यात्रा आफैँ प्रार्थना बन्छ।
अन्तिम सन्देश
यदि तपाईंलाई लाग्छ एक व्यक्तिले केही गर्न सक्दैन—
युधिष्ठिरलाई सम्झनुहोस्।
यदि तपाईंलाई लाग्छ शान्ति केवल कल्पना हो—
बुद्धको मार्ग सम्झनुहोस्।
यदि तपाईंलाई लाग्छ यो संसार सुध्रिँदैन—
अमेरिकाको सडकमा हिँडिरहेको आलोकलाई हेर्नुहोस्।
शान्ति सम्भव छ।
शान्ति हिँड्न सक्छ।
शान्ति हामीबाटै सुरु हुन्छ।
—
Dhruva
dhruvascreations.com
#WalkForPeace